Kaszuby są częścią Pomorza, regionu znajdującego się nad Morzem Bałtyckim. Będąc rybacką społecznością, mieli oni wiele kontaktów z innymi kulturami, które wpływały na ich tańce i kostiumy. Zbiór tańców kaszubskich zaczyna się od toastu świętujących mężczyzn. Następnie wchodzą kobiety i włączają się we flirtujący taniec z mężczyznami. Taniec znany jako „Wałtok”, który oznacza „kłócące się fale” symbolizuje morze w rożnym nastroju.  

Historia regionu kaszubskiego 

    Dzisiejszy region Kaszubski jest usytuowany w północno wschodniej części Pomorza. Jest to rejon Morza Bałtyckiego, okno Polski na morski świat. Ponieważ jego piach, plaże, malowniczy i niezwykle wąski Półwysep Helski, a także duża ilość jezior, region ten jest nazywany „Kaszubską Szwajcarią” ( rejon miedzy miastem Kartuzy i Kościerzyna). Ta część Polski jest bardzo popularnym miejscem wypoczynkowym. Innymi punktami wartymi zainteresowania są średniowieczny Gdańsk, miejsce urodzenia związków zawodowych „Solidarność”; jeden z trzech największych polskich portów Gdynia, które jeszcze dwie generacje temu było małą wioską rybacką; Kartuzy- stolica kultury kaszubskiej, nazwane po Mnichach Cartusian z Chartreuse we Francji, którzy zbudowali klasztor i osiedlili się tutaj w XIV wieku. Pomorze było oryginalnie zamieszkiwane przez różnorodne plemiona Słowiańskie, włączając Kaszubów. Eksperci podzielili terytorium Kaszubskie na część zachodnią i wschodnią z granicą biegnącą wzdłuż rzeki Słupi na północy i miasteczkiem Szczecinek na południu.  

    Historia ludu Kaszubskiego jest bardzo skomplikowana. Ich kultura była wystawiona na różnorodne wpływy: 1) Przez wieki, byli oni rządzeni sukcesywnie przez Rycerzy Krzyżackich, Szwedów, Niemców (Brandenburgowie) i Prusaków. 2) Kupcy podróżujący do Gdańska z Holandii, Dani, Szwecji i Niemiec przynosili swoje zwyczaje i tradycje, a nawet niektórzy z nich decydowali się osiedlić na Kaszubach. W poszukiwaniu pracy sezonowej Kaszubi podróżowali do Saksonii, Nadrenii i Westfalii. 4) Kaszubskie wyprawy związane z połowem ryb doprowadzały ich do wielu krajów na wybrzeżach Morza Bałtyckiego.

    W 1454 roku cały region Kaszubski został włączony do Polski. W 1772 roku, w wyniku pierwszego rozbioru, Polska strąciła Kaszuby na rzecz Prus. W 1919 roku akt pokojowy po pierwszej wojnie światowej oddal Polsce część wschodnich Kaszub, a w 1945 roku, po drugiej wojnie światowej, Polska odzyskała większość terenów zamieszkałych przez wschodnich Kaszubów. Poprzez bieg historii, zachodni Kaszubi ulegli częściowo germanizacji, ale wschodni Kaszubi utrzymali swoją Słowiańską kulturę, język i tradycje.

    Kaszubi utrzymywali się z morskiego i słodkowodnego rybołówstwa, rolnictwa, hodowli bydła, łowiectwa (myślistwa), zbioru miodu od dzikich pszczół oraz z wyrobu bursztynów, który występuje obficie na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. W dawnych czasach, głównym zawodem było rybołówstwo, uprawiane przez tradycyjne zespoły rybaków, zwykle składających się z członków jednej rodziny, nazywanych maszoperia. Liderem takiej grupy jest szyper, który jest najbardziej zaufanym i najbardziej doświadczonym członkiem maszoperii. To była najbardziej honorowa i odpowiedzialna pozycja z obowiązkami, łącznie strzegąc i opiekując się tradycyjnymi zasadami, regułami, przywilejami i karami. W dawnych czasach, prymitywne rybołówstwo było często bardzo niebezpieczne.

    Mężczyźni zostawali ranni i życie było tracone. Ludzie obawiali się morza, respektowali je i kochali. Przed każdą wyprawa rybacką, odmawiane były specjalne modlitwy o bezpieczny powrót do Świętej Madonny ze Swarzewa, patronki kaszubskich rybaków. Straszne morskie bajki i legendy były opowiadane w czasie długich zimowych nocy. Kaszubskie kobiety pomagały swoim mężom jak tylko mogły w ich pracy. Poza swoimi zwykłymi kobiecymi obowiązkami, takimi jak wychowywanie dzieci, co przynosiło jej osobistą dumę i szacunek społeczności lokalnej, jeśli miała ich wiele; gotowanie, dzierganie na drutach, szycie i reperowanie odzieży, kobieta miała także inne obowiązki. Czyściła, reperowała i robiła nowe sieci, towarzyszyła mężowi i synowi podczas krótkich wypraw rybackich, sprzedawała świeżo złapane ryby na targu, oraz pracowała na polu, użyźniając glebę pod uprawę ziemniaków, rozsiewając morską trawę jako nawóz. Pomimo tych wielu zadań była ona ciągle pełna czaru i często żartowała i śpiewała podczas pracy. Ponieważ ziemia była piaszczysta a rybołówstwo nieprzewidywalne, Kaszubi często cierpieli wielką biedę. Wielu z nich emigrowało do Kanady i Stanów Zjednoczonych w poszukiwaniu lepszego życia. Największa fala imigracji miała miejsce między 1859 i 1898 rokiem. Całe kaszubskie kolonie formowały się za granicami. W nich stare zwyczaje, tradycje i wiejski dialekt były zachowywane do czasu asymilacji przez nową kulturę.

    W międzyczasie w Polsce , proces industrializacji i modernizacji doprowadził prawie do wyginięcia starej kultury i tradycji Kaszubów. Piosenki i tańce nie były kontynuowane podczas codziennych rytmów życia, mimo to wielu Kaszubów ciągle pamięta je. Szczęśliwie od początku XX wieku a zwłaszcza od 1945 roku, wielki wysiłek został położony na badania, zachowanie i promocję tej kultury. Książki i czasopisma są wydawane; na wystawach sztuki ludowej wystawiane są ceramika, hafty, biżuteria bursztynowa itp.; zespoły ludowe, a także zespoły pieśni i tańca są organizowane; nie tylko używają oni stare instrumentów muzycznych podczas prezentowania tradycyjnych piosenek i tańców, ale także reaktywują stare zwyczaje i rodzinne tradycje, oraz szyją i rekonstruują ludowe kostiumy. Podczas omawiania badań nad kultura kaszubską, należy wspomnieć tutaj znaczącą pracę Pawła Szefka, nauczyciela szkolnego i byłego członka Rodzinnej Kapeli Szefka ze Strzebielina.  W latach 1918 – 1936, grając na różnorodnych wiejskich festynach, weselach i innych rodzinnych świętach, Paweł Szefka obserwował lokalne zwyczaje, tańce i pieśni. Tańce te były bardzo stare i specjalnie popularne w latach 1860 – 1890. Używając swoich notatek,  w latach 1956- 1979 Paweł Szefka napisał wiele książek o tańcach, piosenkach i zwyczajach kaszubskich, które to odzwierciedlają miłość do kultury, w której urodził się i wychowywał. Książki te oferują wiele informacji. Nie tylko pomogły one zachować kulturę ludową w regionie kaszubskim i na całym Pomorzu, ale również przedstawiły ja grupom w innych częściach Polski, oraz później, polonijnym zespołom za granicą.

Tańce kaszubskie

Tańce kaszubskie są przeważnie delikatne, radosne i pełne wdzięku. Chociaż mogą mieć cechy charakterystyczne dla tańców z innych rejonów Polski, szczególnie z sąsiadujących regionów Warmii, Wielkopolski a nawet Śląska, wykazują one oczywiste wpływy szwedzkie i niemieckie zarówno w muzyce jak i krokach tanecznych. Mogą być podzielone na tańce ludności wiejskiej oraz tańce ludzi morza - żeglarzy i rybaków. Wykonywano je w czasie różnych wydarzeń z życia Kaszubów. Były częścią obchodów różnych wydarzeń związanych z porami roku oraz rodzinnych uroczystości (np.: żniwa lub wesela), wiązały się też z rytuałami i ceremoniami, które często wywodziły się z czasów pogańskich. Przykładem takich tańców są: Rebacki tonc, Koseber czy Taniec ognia. Inne wykonywano dla samej przyjemności tańca, oraz w czasie zalotów. (Przykłady: Maruszka, Okrac se wkol, Nasza koza). Pozostałe obrazowały różne fachy, jak na przykład: Dzek (żeglarz), Szewc, Owczarz lub Klepacz. Niektóre tańce wykonywano w celu popisania się swoimi umiejętnościami (Dzek).

    Proste melodie, które akompaniują kaszubskim tańcom są pisane przeważnie w takcie 2/4 i 5/4 często w głównych tonach. Tytuły gwarowych melodii i słów do piosenek są w języku kaszubskim, który różni się od rzeczywistego języka polskiego. Posiada on nawet akcenty, takie jak: ã, ë, które nie są używane w języku polskim. Kaszubi mają swój odrębny język posiadający wiele cech starosłowiańszczyzny. Kaszubska mowa jest bardzo różna od reszty Polski, na przykład, Góral z Tatr, na którego gwarę wpłynęła kultura karpackich pasterzy oraz polski rybak znad Bałtyku, mogą nie zrozumieć jeden drugiego. Dla wielu ludzi mowa Kaszubów jest niezrozumiała. Wynika to z akcentu oraz odmiennej gramatyki i pisowni.

Kapela kaszubska

    Typowe instrumenty kaszubskiej kapeli ludowej to:skrzypce, akordeon, klarnet, diabelskie skrzypce (nazwa myląca – jest to instrument perkusyjny składający się z długiego kija, przeciągniętą wzdłuż struną i przyczepionymi dzwonkami), burczybasy (ogon z końskiego włosia przeciągnięty przez beczułkę. Jedyny instrument, na którym grają trzy osoby na raz).

Strój kaszubski 

    Dziewczęta nosiły szerokie, marszczone spódnice za kolana, wełniane, w kolorze modrym bądź wiśniowym, zielonym lub żółtym. Bluzki były białe, o falbaniastych rękawach, zebranych w mankieciki wiązane tasiemką. Kołnierzyk stojący. Były one zdobione wielobarwnym haftem, który się przyjął dopiero u progu naszego stulecia. Na bluzki wdziewano aksamitny gorsecik, czarny lub w kolorze spódnicy. Gorseciki były wyszywane złotą lub srebrną nicią. Zawiązywano też krótkie fartuszki, a na nogi, na białe pończochy, wkładano niskie buty na podwyższonym obcasie, zapinane na pasek, w kolorze czarnym. Kobiety ozdabiały głowę czepcem zwanym- złotogłowie. Dziewczęta wiankiem z kwiatów lub opaską w kolorze spódnicy.  

    Mężczyźni nosili buty z cholewą, w które wpuszczali spodnie, przeważnie białe sukienne zwane buksy. Białą koszulę wiązano pod szyją tasiemką koloru czerwonego. Na koszulę nakładano zwykłą kamizelkę lub kamizelkę z rękawami. Na wierzch jeszcze rodzaj sukmany granatowej, czarnej lub brązowej, podbitej czerwoną podszewką. Miała ona wyłogi, mankiety, po bokach lekkie fałdy i drobne ozdoby. Głowę okrywano czarnym filcowym kapeluszem, a zimą futrzaną czapą zwaną- muca.

Z    dobienie stroju zależało od zamożności, a kolorystyka od regionu. Na północy dominował strój niebieski (modry), na środkowych i południowych Kaszubach zielony, brązowy i żółty.