Elegancja i bogactwo tradycji polskiego wojska przeniesione zostało na scenę poprzez piękny zestaw tańców. Mężczyźni ubrani w pełen mundur wojskowy, a kobiety w pięknych sukniach z okresu napoleońskiego i wielki bal zorganizowany by uhonorować polskich Ułanów, którzy o wschodzie słońca będą w boju. Stateczny Polonez wykonany do muzyki Fryderyka Chopina, a za nim romantyczny Walc również do muzyki Chopina. Grupa tańców kończy się ognistym Mazurem, znanym jako „Ostatni Mazur” – czyli ostatni Mazur zanim Ułani opuszczą salę balową by iść w bój.

Historia tańców ułańskich

Polonez

    Polonez, polski „wielki marsz” narodowy jest najstarszym tańcem w rytmie 5/4 datowanym na XV wiek i wywodzi się z ludowego tańca chodzonego. Muzyka w chodzonym była bardzo prosta, wolna również w rytmie, który uczynił ten taniec dostojnym, poważnym ale niemal monotonnym. Najpierw był napisany w rytmie 2/4. Później ten rytm został zmieniony na 4/4: jeden krok na każdy z pierwszych trzech  taktów miary z przerwą na czwartym takcie. Ludowy taniec chodzony, czasami również nazywany wolny, okrągły lub polski, zwykle był wykonywany ze śpiewem. Zawsze był częścią wesela lub innych rodzinnych uroczystości, oraz różnorodnych społecznych obrzędów.

Honorem było być prowadzącym taniec; wodzirejem, zwykle był wybierany starszy mężczyzna. Grał on ważną role jako prowadzący pary w zawiłe ruchy, kręte i serpentynowe układy.

    Z Polski ludowy taniec chodzony przeszedł do sąsiednich krajów: do Moraw( obecnie część Republiki Czeskiej) i Łużyc (Obecnie wschodnia cześć Niemiec), gdzie stał się prawie tańcem narodowym.W Polsce, ludowy taniec chodzony został wzięty ze wsi przez szlachtę. Początkowo był wykonywany jako wolna, triumfalna procesja rycerzy, wraz ze wszystkimi elementami starożytnego tańca marszowego. Opowiada się, ze w 1574 roku, podczas koronacji Króla Henryka Walezego, na zamku królewskim w Krakowie, taniec ten był wykonany po raz pierwszy wraz z paniami. W ten sposób państwowi dostojnicy wraz z żonami byli przedstawiani, nowemu francuskiemu Królowi, który przybył by rządzić Polska. Był to również pierwszy raz, kiedy Polonez był tańczony w rytmie 3/4. Od tego czasu Polonez stal się tańcem dworskim i był tańczony zawsze na rozpoczęcie wielkich, dostojnych balów. Muzyka została bardziej dopracowana, stała się raźniejsza i zdobyła szerszy zakres, kroki zostały upiększone oraz wiele nowych figur zostało ułożonych; śpiew został wyeliminowany, ale mimika twarzy i gesty rak stały się ważne.

    Polonez osiągnął szczyt swojego rozwoju na przełomie XVI I XVII wieku. Piękna muzyka i pełne wdzięku ruchy tego tańca zachwyciły cudzoziemców i rozprzestrzeniły się dookoła Europy pod swoja francuska nazwa Polonaise. Praktycznie wszyscy wielcy kompozytorzy i choreografowie próbowali pracować nad nim, ale oczywiście Chopin uczynił go sławnym. Taniec ten dotarł również do Szwecji  podczas panowania nad Polską szwedzkiej dynastii Wazów; nawet dzisiaj istnieje tam szwedzki, śpiewany taniec ludowy nazywany „Polska”.

    Tradycja Poloneza przetrwała wszystkie polityczne i socjalne zmiany jakie miały miejsce w Polsce poprzez stulecia i Polonez pozostał królową polskich tańców do dziś dnia. Jest ciągle tańczony we współczesnej Polsce, starsi ludzie pamiętają go, a młodzi uczą się go w szkole oraz tańcząc w grupach folklorystycznych. Ciągle prowadzone są badania nad pierwotnymi figurami, a nawet współczesna muzyka jest do niego komponowana. Polonez ma swoją triumfalną godzinę, każdego roku, kiedy to dosłownie tysiące par w kostiumach ludowych tańczą go na stadionach podczas corocznych dożynek, ogólnokrajowe dożynki odbywają się każdego roku w innym mieście. Co roku Polonez jest tańczony również przez młodzież na rozpoczęcie „Studniówki”- wielkiej uroczystości odbywającej się na 100 dni przed egzaminem maturalnym.

    Polonez “Pożegnanie z moim krajem”, wykorzystywany był przez Syrenę w wielu przedstawieniach, jest to stary fragment muzyczny, znany i ukochany przez każdego Polaka. Ma on interesujący format 10, 8 i 6 taktów. Został on skomponowany w 1794 roku przez Michała Kleofasa Ogińskiego (1765- 1833), zamożnego arystokratę i dyplomatę. Ogiński stworzył swój utwór w nostalgicznym nastroju, po upadku pierwszego polskiego powstania, kiedy przygotowywał się do opuszczenia swojej ojczyzny udając się do Włoch by kontynuować walkę o niepodległość Polski zza granicy.

Mazur

    Mazur jest jednym z pięciu polskich tańców narodowych. Pozostałymi są Polonez, Krakowiak, Kujawiak i Oberek. Swój początek wziął w równinnej wiosce Mazowsze w centralnej Polsce. Później szlachta przejęła Mazura, dopracowując go i upiększając. Mazur wkrótce wkracza do pałaców polskiej magnaterii a ostatecznie i na dwór królewski, skąd jest rozpowszechniany na dwory Europejskie. Dolly Madison przedstawiła go w Białym Domu. Nadal w bardziej wytwornej formie, był adaptowany przez balet i stal się inspiracją dla wielu kompozytorów. Mazurki Fryderyka Chopina są najbardziej zachwycającymi przykładami.

    Jako  taniec towarzyski, Mazur osiągnął swój szczyt popularności w Polsce podczas pierwszej polowy XIX wieku. Napoleoński Legion Polski przyczynił się do ogromnej popularności Mazura. Był on tańczony na wszystkich eleganckich balach przez oficerów Ułańskich w pełnym umundurowaniu z insygniami. Odkąd Legiony były symbolem polskiej walki o niepodległość, tańczenie Mazura stało się wyrazem patriotyzmu. Był on również tańczony do specjalnej Mazurowej piosenki napisanej w tamtym czasie i często bazującej na starych ludowych melodiach. Jednymi z najbardziej znanych są: Ostatni Mazur ( napisany w 1831r), Podkóweczki dajcie ognia ( opublikowany w 1835r),  i ostatni lecz nie mniej ważny Mazurek Dąbrowskiego ( napisany 1797), który później stal się narodowym hymnem Polski- Jeszcze Polska nie zginęła.

Tańce Ułańskie

    Do tańców Ułańskich prezentowanych przez Syrenę, pierwszą choreografię stworzyła Ada Dziewanowska w 1983 roku, a później rozwijana w kolejnych latach, była zainspirowana piosenką „Ostatni Mazur”, z muzyką skomponowana przez Fabiana Tymulskiego ( 1828-1885). Szczególne wiersze liryki, napisane przez Ludwika Pomian- Lubielskiego (1839-1892), mówią: Ułan szepcze miękko do uszu młodej panny- „Lube dziewczę, porzuć smutki, zatańczmy mazura”. Zamiast przeglądać swój sprzęt przed bitwa i wyspać się w wygodnym łóżku, romantyczny, niepraktyczny żołnierz proponuje jeszcze jeden taneczny krąg dokoła!!

    Zgodnie ze słowami piosenki, tańce Ułańskie prezentowane przez Syrenę ukazują bal wydany na cześć odważnych Ułanów. Tradycyjnie, na balach tańczono niektóre z narodowych tańców, jak również walce. Układ tańców Ułańskich prezentowanych przez Syrenę, jest wykonywany do Poloneza Wojskowego Fryderyka Chopina, Kujawiaka Henryka Wieniawskiego, oraz Walca  Fryderyka Chopina i Ostatniego Mazura.

    Od 1983 roku, Syrena przedstawiała swój układ Ułański podczas wielu różnorodnych okazji, zarówno w Stanach Zjednoczonych jak i za granica. Aby nazwać chociaż kilka lokalnych występów, należałoby wymienić Pabst Mansion, Bal Polanek, Wieczór w Starej Wenecji oraz nasz własny Bal Maskowy. Poza granicami Syrena prezentowała swoje tańce Ułańskie na Balu Folklorystycznym w Medison, w Palace des Arts w Montrealu, Quebek, w Pałacu w Łańcucie, Polska, a także w Tokio, Japonia.

Po więcej informacji o Mazurze i innych polskich tańcach zajrzyj do książki Ady Dziewanowskiej: Polish Folk Dances & Songs. A Step-by-Step Guide. Hippocrene Books, New York. Książkę te można nabyć bezpośrednio w sklepiku na naszej stronie.

Tłumaczyła: Wioletta Puzyrewska