|
Jest to wybór krzepkich tańców typowych dla regionu rzeszowskiego znajdującego się na południu Polski. Są to tańce bardzo prostej formy i prymitywne w temperamencie z humorystycznymi wersami. Mężczyzna i kobieta docinają sobie wzajemnie pomiędzy rozmaitymi tańcami. Wiele zmian temperamentu odznacza się po przez ducha spontaniczności jak również tańce, które zawierają różnorodne polki.
Historia tańców rzeszowskich
Na południowo wschodniej granicy Polski znajduje się malowniczo piękny obszar z rozległymi niezamieszkanymi terenami, gdzie owce wypasają się na falistych wzgórzach. To właśnie są góry Bieszczadzkie, część regionu rzeszowskiego. Region rzeszowski, nazwany po tak głównym mieście, był zamieszkały przez Polaków od wczesnego średniowiecza. Kultura ludowa przeżywała szczyt swojego rozwoju od XIV do XVI wieku. Jest ona ciągle bardzo bogata i zróżnicowana. Jednym z powodów jest to, ze koncentruje się ona dokoła specyficznych miejscowości ( Rzeszów, Łańcut, Przeworsk, Przemyśl, Krosno, Tarnobrzeg), każda zachowuje osobne i różnorodne własne cechy, stąd , nawet dzisiaj, można zobaczyć wyróżniającą charakterystyczność w folklorze różnych obszarów.
Innym powodem różnorodności i bogactwa jest to, ze region rzeszowski położony blisko granicy pochłaniał wpływy napływające z krajów sąsiadujących i innych grup etnicznych. Na przykład: (1) Południowy pas regionu aż do końca II wojny światowej był zamieszkały przez Ukarińców. (2) Przez wieki duża społeczność żydowska, ze swoją specyficzną kulturą w Europie Wschodniej, stanowiła duży procent populacji, uczestniczącej aktywnie w ekonomicznym, społecznym i kulturalnym życiu regionu. (3) W 1880 roku zostało odkryte złożę ropy naftowej niedaleko Krosna i Jasła, Węgierscy specjaliści przybyli by pomóc zbudować otwory wiertnicze. Stworzyli oni osiedle i w ciągu lat wtopili się w populację polską. (4) W północnej części regionu rzeszowskiego (wokół Tarnobrzegu) możemy zauważyć wpływy kultury z Polski Centralnej, które przyszły wraz z pracownikami przybywającymi z tego regionu głównie by wyrąbać dziewiczy las sandomierski. Ludzie ci nazywani byli Lasowiacy od słowa las, lasowiak, to również nazwa jednego z tańców.
Innym czynnikiem różnorodności w folklorze rzeszowskim jest sytuacja historyczna, w XVIII wieku, kiedy to Polska była podzielona między zaborców, region ten był podzielony miedzy Austrię i Rosję. Komunikacja pomiędzy rożnymi centrami była bardzo utrudniona i w ten sposób specyficzne cechy zostały zachowane. Rozbiory przyniosły ubóstwo do ludzi. W konsekwencji wiele ludzi emigrowało za granice, zwłaszcza do Stanów Zjednoczonych.
Tak urozmaicone tańce Rzeszowski, mają również wspólne cechy. Wszystkie są żywiołowe i dynamiczne. Zwykle są wykonywane przy ugiętych kolanach i często występują w nich gwałtowne ruchy ramion dochodzące w tym samym czasie. Zostawiają oni miejsce na improwizację, jak na przykład szerokie rozstawienie ramion, trzepotanie dłonią wysoko w powietrzu, aż w końcu wysokie podskoki połączone z przyklęknięciem, itp. Wesołe okrzyki wykonywane przez dziewczęta, wykrzykiwane komentarze wykonywane przez mężczyzn („równo, chłopcy, równo”, „na lewo”, „Kaśka, trzymaj mój pas”) towarzysza tańcom. Chłopcy i dziewczęta często zbierają się w swoich grupach i taniec jest mieszany z psotliwymi piosenkami.Na Rzeszowszczyźnie istnieje dzisiaj wiele amatorskich grup śpiewających i tańczących oraz ludowe zespoły muzyczne, niektóre z nich bardzo stare. Wiele z nich występuje i wygrywa nagrody na międzynarodowych festiwalach w Europie. Ze względu na piękno tańców rzeszowskich, są one uczone i wykonywane również w innych częściach Polski. Również Zespół Pieśni i Tańca Mazowsze umieścił tańce rzeszowskie w swoim repertuarze.
Tradycyjna ludowa kapela rzeszowska składa się z 2 skrzypiec, jednego klarnetu, cymbał i 3 strunowych basów. Muzyka często jest grana powoli na początku a następnie nabiera prędkości.
Historia stroju rzeszowskiego
Jeszcze na początku XX wieku mężczyźni nosili na głowie kapelusze słomiane lub czarne nazywane –kapeluszem makowym. Tradycyjny strój męski składał się z białej lnianej koszuli z haftem angielskim i atłaskowym na kołnierzyku, mankietach i przedzie koszuli; spodnie zwane –sukieniaki (kawalerowie nosili spodnie zdobione czerwona oblamówka ze zdobieniami zrobionymi żółtą nitką), kamizelki (komizola) z niebieskiego sukna podszyta czerwonym, tak, żeby lamówki widoczne były z prawej strony i ozdobiona – kocasiami srokatymi ( kwiatki)- wielokolorowe, krótko przycięte pomponiki z włóczki wełnianej. Koszule wypuszczano na wierzch i przepasywano skórzanym paskiem. Mężczyźni nosili dwa rodzaje obuwia: polskie i węgierskie.
Panny czesały włosy w warkocz, a mężatki nakrywały głowy chustka lub czepkiem z hamelka, na która nakładały tiulowa chustkę. Strój kobiecy składał się z białej koszuli, z haftem atłaskowym lub angielskim na mankietach i kołnierzyku wykonywanych nicią białą lub czerwono -niebieską; aksamitnego gorsetu zapinanego na haftki, zdobiony cekinami oraz haftem koralikowym i płaskim; katanki- czyli kobiecy kaftan z drugimi rękawami, dopasowany w talii, sięgający do bioder; spódnicy, nazywanej fartuchem i z zapaski.
Tłumaczyła i na podstawie „Polskie Stroje Ludowe” Elżbiety Piskorz – Branekova , Warszawa 2003, uzupełniła Wioletta Puzyrewska
|